1. Home
2. Integraal afwegingskader zet aan tot nadenken over de effectiviteit van beleid

Integraal afwegingskader zet aan tot nadenken over de effectiviteit van beleid

“Kun je voor ons een vergunningenwet prostitutie maken?” Die vraag kreeg raadadviseur wetgevingskwaliteitsbeleid Sylvie Vermeulen eens van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Op het waarom kwam geen antwoord. Juist een vraag als deze bevestigt voor haar het nut en de noodzaak van het Integraal Afwegingskader (IAK). “Het IAK maakt inzichtelijk welke eisen moeten worden gesteld aan goed beleid en goede wetgeving en laat zien dat een algemene vraag als deze, in de regel geen goede wetgeving oplevert”, vertelt Vermeulen in haar werkkamer bij Justitie.

Vermeulen is als raadadviseur wetgevingskwaliteitsbeleid bij Justitie verbonden aan het programma Legis en is daarbinnen verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het IAK. Vermeulen: “Het programma Legis is een aantal jaren geleden gestart om de kwaliteit van het wetgevingsproces te verbeteren met behulp van digitale middelen. Het IAK is een van die digitale middelen.” Volgens de officiële omschrijving, draagt Legis bij aan het verminderen van regeldruk, het verhogen van de transparantie van wetgeving en het wetgevingsproces en een betere dienstverlening door de overheid. “Maar, minstens zo belangrijk”, vindt Vermeulen, “Legis spoort ambtenaren aan verder na te denken over de effectiviteit van hun beleid.”

Specifiek probleem
Uit ervaring weet Vermeulen dat er soms erg makkelijk wordt gegrepen naar wetgeving als oplossing voor een probleem. “Natuurlijk komen wet- en regelgeving er niet zomaar. Voordat een wetsvoorstel ook werkelijk een wet wordt, gaat het over heel wat schijven. Maar het gaat juist om het proces dat leidt tot de vraag om een wet”, zegt Vermeulen. “Maar neem nu het voorbeeld van de vraag om prostitutiewetgeving. Blijkbaar is er een probleem dat opgelost moet worden. De vraag is of wetgeving die oplossing is. In dit geval bleek er behoefte aan wetgeving die alle problemen zou ondervangen die met prostitutie samenhangen zonder dat duidelijk kon worden gemaakt hoe de wetgeving een oplossing zou zijn voor die problemen. Dat is de verkeerde volgorde. Gelukkig is uiteindelijk, nog na mijn vertrek bij BZK, besloten de reikwijdte van het wetsvoorstel te beperken tot escort, waar inderdaad een probleem kon worden opgelost met een wettelijke regeling.”

Rol van de overheid
Maar hoe ga je dan wel om met een dergelijke vraag en hoe helpt het IAK daarbij? Vermeulen: “Voordat je aan de oplossing gaat werken, moet je eerst het probleem definiëren. Het IAK is dan een goed hulpmiddel. Je doorloopt een aantal stappen waarbij je het probleem en de betrokkenen moet beschrijven. Ook dwingt het je na te denken over de rol van de overheid. Welke taak is in deze situatie weggelegd voor de overheid? Pas als je dat scherp in beeld hebt, kun je tot goede en passende wetgeving komen. Als dat al nodig is.”

Inspirerende verzameling
Dat is wat het IAK teweegbrengt, maar wat is het precies voor instrument? Hoe is het tot stand gekomen? “Ieder departement heeft eigen instrumenten om te toetsen of wet- en regelgeving aan de gestelde eisen voldoet”, legt Vermeulen uit. “Wij hebben deze bijeengebracht in een webapplicatie. Niet allemaal natuurlijk”, lacht Vermeulen, “maar het is een inspirerende verzameling. En meer dan dat: voordat je toetst of potentieel beleid voldoet aan de kwaliteitseisen, stelt het IAK je de vraag of nieuw beleid ook echt zal bijdragen aan de oplossing. Of zijn er misschien ook alternatieven? Zo proberen we beleidsmakers te helpen bij het nemen van een weloverwogen beslissing.”

Kennisbank
Naar goed voorbeeld van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, is er een instrumenten catalogus beschikbaar in het IAK. Vermeulen: “Deze gaan we doorontwikkelen naar een wiki-achtige omgeving, waarin we bestaande instrumenten aanbieden die beleidsmakers van alle departementen kunnen inzetten bij hun werk. Beleidsmakers kunnen er bijvoorbeeld van alles vinden over het instrument “certificering’ en de geschiktheid van dit instrument voor toepassing bij hun beleidsprobleem. Maar het IAK bevat ook analysemethoden, denk bijvoorbeeld aan ‘de beleidswijzer’ van het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap. Net als in Wikipedia kan iedereen die ervaringen heeft met een instrument informatie hierover toevoegen en suggesties doen. Zo kunnen we binnen het IAK de mogelijkheid bieden om vakinhoudelijke informatie te delen. Nu komt het nog wel eens voor dat binnen een departement twee directies conflicterende wetgeving aan het maken zijn. Het zou geweldig zijn als hiermee in het IAK rekening wordt gehouden zodat ambtenaren een nog betere afweging kunnen maken. Uiteindelijk moet het IAK een kennisbank van kwaliteit worden.”

2011
Vermeulen en haar collega’s zijn nog niet klaar met de ontwikkeling van het IAK maar al wel druk bezig met het testen ervan. “We laten ieder ministerie twee keer kennismaken met het IAK en verwerken de bevindingen. Daarnaast kijken we ook hoe men in het buitenland met dergelijke systemen werkt, daarvoor zijn we op werkbezoek gegaan in Europa. Met al deze input verwachten we dat het IAK begin 2011 voor iedereen toegankelijk is.”

Meer informatie over Legis en het IAK vind je op http://www.justitie.nl/onderwerpen/wetgeving/legis/